بیماری آلزایمر چیست و چه علائمی دارد؟ آلزایمر و امید به زندگی

دکتر آلویس آلزایمر در سال ۱۹۰۶ برای اولین بار در تاریخ از بیماری عجیب حرف زد: آلزایمر(Alzheimer). بیماری آلزایمر زندگی فرد مبتلا و اطرافیانش را شدیداً تحت تاثیر قرار می‌دهد. اطرافیان بیمار آلزایمری لازم است یک برنامه‌ی منظم و طولانی داشته باشند و از خیلی انتظارات قدیمی خود از فرد بیمار دست بکشند. این اختلال، تنها زندگی کردن را سخت می‌کند و بنابراین نقش اطرافیان را پررنگ می‌کند. تغییرات رفتاری، کاهش تمرکز و تصمیم‌گیری مبهم یا عدم توانایی تصمیم گرفتن از چالش‌های اصلی مبتلایان به این بیماری است.

متاسفانه درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد، اما راه‌هایی برای بهبود کیفیت زندگی مبتلایان و کاهش سرعت پیشرفت بیماری تاکنون ابداع شده است. در ادامه‌ی این مقاله از وبلاگ امیردارو بیشتر با نکات مربوط به این بیماری و تاثیر آن بر طول عمر افراد آشنا می‌شویم.

آلزایمر چیست و چه تفاوتی با زوال عقل دارد؟

برخی آلزایمر را با بیماری زوال عقل یا دمانس (Dementia) اشتباه می‌گیرند. درحالیکه دمانس تنها باعث ضعیف شدن عملکرد ذهنی ضعیف فرد می‌شود آلزایمر یک اختلال مغزی است که باعث کوچک شدن مغز و در نهایت مرگ سلول‌های مغز می‌شود. به صورت کلی آلزایمر شایع‌ترین علت زوال عقل مخصوصاً در افراد ۶۵ سال و بالاتر است. فرد مبتلا به آلزایمر کم کم حافظه و مهارت‌های یادگیری ،تفکر و سازماندهی، توانایی انجام کارهای ساده و روزمره‌ی شخصی را از دست می‌دهد.

به علاوه، دمانس از نظر شدت متغیر است. در خفیف‌ترین مرحله، ممکن است متوجه کاهش جزئی در عملکرد ذهنی بیمار شوید و در انجام کارهای روزانه نیاز به کمک شما داشته باشند. درنهایت در شدیدترین مرحله، فرد کاملاً برای انجام کارهای ساده‌ی روزانه به دیگران وابسته است.

64%

شربت ایمیونس 200 میلی لیتر

484,000 تومان

175,000 تومان

مشاهده محصول

علت: چه عاملی باعث آلزایمر می‌شود؟

علت دقیق بیماری آلزایمر کاملاً کشف نشده است اما می‌توانیم بگوییم که علت تجمع غیرطبیعی پروتئین در مغز فرد است که باعث از بین رفتن تدریجی سلول‌های مغزی و مرگ نورون‌های مغزی می‌شود. در مرحله پایانی بیماری، مغز به‌طور قابل‌توجهی کوچک می‌شود. در واقع این تخریب و مرگ سلول‌های عصبی است که باعث تغییرات شخصیتی، نارسایی حافظه، اختلال در انجام دادن فعالیت‌های روزانه و نشانه های بیماری آلزایمر می‌شود.

همچنین علت بیماری آلزایمر می‌تواند ترکیبی از این موارد باشد:

• عوامل بهداشتی، محیطی و شیوه زندگی از جمله قرار گرفتن در معرض آلاینده‌ها، بیماری قلبی، سکته مغزی، فشار خون بالا، دیابت و چاقی
• تغییرات مرتبط با افزایش سن در مغز مانند التهاب، آسیب رگ‌های خونی و مواردی که ممکن است به نورون‌ها آسیب برساند و سایر سلول‌های مغز را تحت تاثیر قرار دهد
• وراثت یا ژنتیک که معمولا هم با آلزایمر زودرس (بین سنین ۳۰ تا اواسط ۶۰) همراه است

بسیاری از افراد مبتلا به سندرم داون هم با افزایش سن دچار آلزایمر می‌شوند و ممکن است از دهه‌ی ۴۰ زندگی خود علائم این بیماری را نشان دهند.

چه کسانی در معرض آلزایمر هستند؟

آلزایمر بخش طبیعی از روند پیری محسوب نمی‌شود و بخاطر تغییرات پیچیده‌ای در مغز اتفاق می‌افتد که سال‌ها قبل از ظاهر شدن علائم شروع شده و باعث از بین رفتن سلول‌های مغز و اتصالات آن‌ها می‌شود. دانشمندان باور دارند که در اکثر افراد، آلزایمر ناشی از ترکیبی از سبک زندگی، عوامل ژنتیکی و محیطی است که در طی زمان بر مغز تاثیر می‌گذارند. پس عوامل زیر می‌تواند ریسک مبتلا شدن به آلزایمر را در فرد بالا ببرد:

• افزایش سن: معمولا بیماری آلزایمر بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال دیده می‌شود.
• جنسیت : زنان بیشتر از مردان به آلزایمر دچار می‌شوند. البته علت این آمار شاید بیشتر عمر کردن زنان نسبت به مردان است چون سن بالا یکی از فاکتورهای مهم در ابتلا است.

• ژنتیک و سابقه‌ی خانوادگی: اگر یکی از بستگان درجه یک به این بیماری مبتلا باشد، خطر ابتلا در فرد بیشتر می‌شود. اینکه دقیقا چگونه ژن‌ها روی بالا رفتن خطر ابتلا به آلزایمر تاثیر می‌گذارند هنوز کشف نشده است. اما عوامل ژنتیکی پیچید‌ه‌ای وجود دارند که احتمال بروز آلزایمر در برخی را بیشتر می‌‌کند. مثلا نوعی از ژن آپولیپوپروتئین به‌نام APOE e4، وجود دارد که خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. تقریبا ۲۵ تا ۳۰ درصد جمعیت دارای APOE e4 هستند. نکته‌ی مهم اینجاست که همه‌ی این افراد به آلزایمر مبتلا نمی‌شوند.

• سندرم داون: بسیاری از افراد مبتلا به داون در دهه‌ی ۴۰ زندگی به آلزایمر مبتلا می‌شوند. علت این اتفاق هم داشتن سه نسخه از کروموزوم ۲۱ (ژنی که در تولید پروتئین نقش دارد و باعث ایجاد بتا آمیلوئید می‌شود) است.

• اختلال شناختی خفیف (Mild cognitive impairment): افراد دارای اختلال (MCI) معمولاً در معرض خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هم هستند. چون این اختلال عمدتاً بر حافظه تاثیر می‌گذارد و پیشرفت این بیماری می‌تواند باعث زوال عقل ناشی از آلزایمر شود. خوشبختانه تشخیص سریع MCI به افراد این شانس را می‌دهد که تمرکز بیشتری روی تغییرات سبک زندگیشان داشته باشند و برای پیشگیری از آلزایمر برنامه‌ریزی کنند.

• ضربه به سر: چندین مطالعه‌ی مهم نشان داده که افراد ۵۰ سال به بالا که آسیب مغزی تروماتیک (TBI) داشته‌اند، بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل و آلزایمر هستند. برخی مطالعات همچنین تاکید می‌کنند که خطر ابتلا به آلزایمر در شش ماه اول تا دو سال اول پس از تجربه‌ی ضربه به سر بیشتر است.

• آلودگی هوا: مطالعات انجام شده روی حیوانات نشان داده که آلودگی هوا می‌تواند به تجزیه و تخریب سیستم عصبی سرعت ببخشد. مطالعات روی انسان ها هم ثابت کرده که قرار گرفتن در معرض آلودگی مخصوصا آلودگی‌های ناشی از اگزوز ماشین‌ یا سوزاندن چوب می‌تواند با خطر زوال عقل مرتبط باشد.
• کم‌خوابی و بی‌خوابی: تحقیقات نشان داده‌اند که الگوهای بد خواب، مانند مشکل در به خواب رفتن یا بدخوابی، می‌تواند خطر ابتلا به آلزایمر را افزایش دهد.

• نوشیدن الکل: نوشیدن زیاد الکل در طولانی‌مدت می‌تواند باعث تغییرات مغزی شود. چند مطالعه و بررسی بزرگ نشان داده که اختلالات مصرف الکل با افزایش خطر زوال عقل به‌ویژه زوال عقل زودرس مرتبط است.

• سبک زندگی ناسالم: براساس پژوهش‌ها همان عوامل خطر مرتبط با بیماری قلبی می‌توانند خطر زوال عقل را هم بالا ببرد. البته مشخص نیست که آیا این عوامل مستقیما باعث اختلال در مغز و زوال عقل می‌شوند یا عوامل زیر باعث تجمع پروتینن‌ها در مغز می‌شود:

ورزش نکردن، سیگار کشیدن یا بودن در معرض دود سیگار، اضافه وزن و چاقی، کلسترول بالا، فشار خون بالا و دیابت نوع ۲ کنترل‌نشده

تمام این عوامل قابل تغییرند، فقط باید بخواهید. بنابراین، تغییر سبک زندگی می‌تواند تا حد خوبی خطر ابتلا را کاهش دهد.

آلزایمر از چه سنی شروع می‌شود؟

آلزایمر حدود ۲۴ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است. این بیماری بیشتر افراد بالای ۶۵ سال را تحت تاثیر قرار می‌دهد، یعنی حدودا در هر ۱۰ نفر از این گروه سنی، یک نفر مبتلا می‌شود. با افزایش سن، احتمال ابتلا بیشتر هم می‌شود، به شکلی که تقریباً یک‌سوم افراد بالای ۸۵ سال به این بیماری دچار می‌شوند. در برخی موارد استثناء، آلزایمر پیش از ۶۵ سالگی یعنی در دهه‌ی ۴۰ یا ۵۰ زندگی هم بروز می‌کند که آلزایمر زودرس نامیده می‌شود. البته این نوع بیماری کمتر از ۱۰ درصد موارد را شامل می‌شود و متاسفانه معمولاً پیشرفت سریع‌تری دارد.

مراحل آلزایمر چگونه است؟

علائم بیماری آلزایمر به‌تدریج خودشان را نشان می‌دهند و به‌مرور شدیدتر می‌شوند. پزشکان و متخصصان بر اساس میزان بروز علائم معمولا مراحل مختلفی برای این بیماری در نظر می‌گیرند که عبارتند از:

• مرحله اولیه: تازه از دست دادن حافظه و سایر مشکلات شناختی شروع می‌شود. یعنی در این مرحله علائم به مرور برای خود فرد و خانواده‌اش قابل تشخیص می‌شود.
• مرحله میانی: آسیب به نورون‌ها مناطقی که زبان، استدلال، پردازش حسی و تفکر آگاهانه را کنترل می‌کنند، درگیر می‌‌کند. افراد در این مرحله ممکن است در شناخت خانواده و دوستانشان دچار مشکل شوند.
• در مرحله آخر: فرد دیگر نمی‌تواند با دیگران ارتباط برقرار کند و برای مراقبت به دیگران وابسته است. ممکن است حتی با مشکلاتی در بلع هم مواجه شود.

البته فراموش نکنید که هیچ دو بیماری این مراحل را دقیقاً به یک شکل تجربه نمی‌کنند. یعنی هر فرد ممکن است مراحل آلزایمر را با سرعت‌های متفاوتی از سر بگذراند. گاهی حتی برای پزشک هم سخت است که یک فرد آلزایمری را در یک مرحله‌ی خاص قرار دهد، چون ممکن است مراحل با هم تداخل داشته باشند.

نشانه ها و علائم آلزایمر

فراموشی اتفاقات یا مکالمات اخیر و مشکل در به‌خاطر سپردن اطلاعات تازه شایع‌ترین علامت آلزایمر است. با گذشت زمان، مشکلات حافظه شدیدتر می‌شود و فرد توانایی انجام کارهای روزمره ی خود را از دست می‌دهد. بیماران پس از مدتی حتی در پیدا کردن کلمات مناسب برای بیان افکارشان مشکل پیدا می‌کنند و زمان بیشتری برای تکمیل کارهای روزانه‌ی خود نیاز خواهند داشت.

تغییرات شخصیتی و رفتاری مثل بی‌اعتمادی به اطرافیان، از دست دادن علاقه به فعالیت‌ها، خشم، تغییر در عادات خواب و حتی هذیان گفتن هم از علائم آلزایمر هستند که به‌مرور خودشان را نشان می‌دهند.

پس به‌صورت کلی افراد مبتلا به آلزایمر ممکن است این نشانه ها را از خود نشان دهند:

• قرارها، مکالمات یا رویدادهای حتی نزدیک را فراموش کنند.
• وسایل را در جای اشتباه بگذارند.
• حرف هایشان را بارها و بارها تکرار کنند.
• در جاهایی که حتی قبلاً خیلی خوب می‌شناختند گم شوند.
• نام اعضای خانواده و اشیاء همیشگی را فراموش کنند.
• در تمرکز و تفکر، مخصوصاً در مورد مفاهیم انتزاعی مانند اعداد به مشکل بخورند.
• به افسردگی و اضطراب دچار شوند.

علائم آلزایمر شدید شامل از دست دادن کامل حافظه، عدم توانایی در برقراری ارتباط با اطرافیان و نیاز به کمک در انجام حتی ساده‌ترین کارهای خود است. این تغییرات می‌تواند کیفیت زندگی فرد را به طرز قابل توجهی کاهش دهد و او نیاز به مراقبت‌های مستمر و حمایت دارد.

عوارض بیماری آلزایمر

از دست دادن حافظه، از دست دادن مهارت‌ ارتباط، اختلال در قضاوت و سایر تغییرات می‌تواند عوارض جدی روی سلامتی و کیفیت زندگی فرد بگذارد چون فرد ممکن است نتواند به کسی درباره‌ی درد یا علائم بیماری‌هایش توضیح دهد یا عوارض دارو‌هایی که می خورد را بیان کند.

با پیشرفت بیماری و در آخرین مراحل، تغییرات مغزی عملکردهای فیزیکی مثل توانایی بلع، کنترل حرکات روده و مثانه و تعادل فرد را به‌طور جدی مختل می‌کند. همین موارد می‌تواند مشکلات سلامتی دیگری برای فرد مبتلا به‌وجود آورد مثل ورود غذا یا مایعات به داخل ریه‌ها، آنفولانزا، ذات‌الریه و سایر عفونت‌ها، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع (روده)، سقوط و افتادن از فضاهای دارای اختلاف سطح، شکستگی، زخم بستر، تغذیه نامناسب یا کم آبی‌بدن، یبوست یا اسهال، مشکلات دندانی مانند زخم دهان یا پوسیدگی دندان، اختلالات خواب، تغییرات شخصیتی مانند پرخاشگری، مطالبه‌گری و مشکوک شدن به دیگران، توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارد) و هذیان (باور چیزهایی که واقعیت ندارند).

افرادی که آلزایمر می‌گیرند چقدر زنده می‌ماند؟

طول عمر افراد آلزایمری به عوامل زیادی از جمله سن، وضعیت سلامت و شدت بیماری آن‌ها بستگی دارد. به‌طور میانگین، پس از تشخیص ، فرد بین ۸ تا ۱۲ سال زنده می‌ماند، اما این بازه می‌تواند از ۳ تا ۲۰ سال هم متغیر باشد. در بیمارانی که در سنین پایین‌تر از ۶۵ سال به آلزایمر مبتلا می‌شوند، معمولاً روند پیشرفت کندتر است و ممکن است مدت طولانی‌تری زندگی کنند. هرچند افرادی که در سنین بالا به آلزایمر مبتلا می‌شوند، ، مثلاً پس از ۸۵ سالگی، معمولاً به دلیل همزمانی با سایر مشکلات و بیماری ها، عمر کوتاه‌تری دارند.

میانگین امید به زندگی در بیماران آلزایمر، بین ۳ تا ۱۱ سال پس از تشخیص است. البته این آمار میانگین است و موارد استثنای زیادی هم وجود دارد. برخی ممکن است فقط دو سال پس از تشخیص زندگی کنند و برخی دیگر بیش از ۱۵ سال. امید به زندگی افراد آلزایمری تا حد زیادی به مراقبت و شرایط جسمی و روحی فرد بستگی دارد.

علت اصلی مرگ در بیماران آلزایمر

بیشتر بیماران آلزایمری به صورت مستقیم به خاطر این بیماری نمی‌میرند، بلکه عوارض ناشی از آن است که باعث مرگ فرد می‌شود. عفونت‌های تنفسی مانند ذات‌الریه، شایع‌ترین علت مرگ این افراد است. کم‌آبی، سوءتغذیه و مشکلات حرکتی نیز از دیگر دلایل مهم مرگ این افراد هستند. زخم بستر، عفونت مجرای ادراری و مشکلات قلبی هم در بیماران آلزایمر پیشرفته خیلی رایج است. پس تمرکز بر پیشگیری از این عوارض و مدیریت مشکلات جانبی می‌تواند در کاهش احتمال مرگ بیمار و افزایش طول عمر او نقش مهمی ایفا کند.

روش‌‌های پیشگیری از آلزایمر

آیا می‌توان خطر آلزایمر را کاهش داد؟ متاسفانه آلزایمر یک بیماری قابل پیشگیری نیست اما انجام برخی اقدامات ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهد یا شروعش را به تاخیر بیندازد:

• فعالیت بدنی داشته باشید: ورزش باعث افزایش جریان خون و رسیدن بیشتر اکسیژن به مغز می‌شود و روی سلامت سلول‌های مغز تاثیر می‌گذارد.
• فعالیت ذهنی داشته باشید: کتاب و مجله بخوانید، بازی‌های رومیزی انجام دهید، جدول حل کنید، ساز موسیقی بزنید یا هر سرگرمی‌ دیگری که از مغزتان کار می‌کشد انجام دهید.
• غذای سالم بخورید: رژیم غذایی مدیترانه‌ای یا DASH یا هر رژیم غذایی سالم کم‌چرب و غنی از میوه‌ و سبزیجات که حاوی آنتی‌ اکسیدان است گزینه خوبی به شمار می‌رود.
• از نظر اجتماعی فعال بمانید:  مرتباً با دوستان و خانواده صحبت کنید و در فعالیت‌های گروهی مانند جلسات کتاب‌خوانی، کلاس‌های ورزشی یا کارهای داوطلبانه شرکت کنید.

به صورت کلی هر تغییری در سبک زندگی برای کاهش خطر بیماری قلبی عروقی می‌تواند خطر ابتلا به زوال عقل را کاهش دهد.

درمان آلزایمر

متاسفانه هنوز هیچ درمانی برای آلزایمر وجود ندارد، اما داروهایی وجود دارند که می‌توانند به کاهش برخی علائم کمک کنند. البته بیشتر این داروها برای افرادی که در مراحل اولیه یا میانی آلزایمرند کاربرد دارند. درمان‌های روان‌شناختی مانند درمان تحریک شناختی نیز معمولا برای بهبود وضعیت حافظه، مهارت‌های حل مسئله و مهارت‌های زبانی استفاده می‌شود. به علاوه، انواع دیگری از پشتیبانی هم برای کمک به افراد مبتلا به آلزایمر برای داشتن زندگی مستقل تا حد امکان در دسترس است.

داروهای موثر

شروع درمان در مراحل اولیه می‌تواند به حفظ عملکرد روزانه‌ی فرد در درازمدت کمک کند. با این حال، داروهای فعلی روند بیماری را متوقف یا معکوس نمی‌کنند و تنها می‌توانند برخی از مشکلات حافظه ناشی از آلزایمر را بهبود بخشند و برخی از علائم رفتاری این بیماری را کاهش دهند. معمولا دو نوع دارو برای درمان علائم بیماری آلزایمر استفاده می‌شود که عبارتند از:

• مهارکننده‌های کولین استراز (Cholinesterase inhibitors):استیل کولین یکی از مواد شیمیایی است که به ارتباط سلول‌های عصبی کمک می‌کند. محققان معتقدند کاهش سطح استیل کولین باعث کاهش علائم بیماری آلزایمر می‌شود. داروهایی مثل دونپزیل (Donepezil)، ریواستیگمین (Rivastigmine) و گالانتامین (Galantamine) با مسدود کردن عمل استیل کولین استراز، آنزیمی که مسئول تخریب استیل کولین است، به بهبودی بیماری می‌کنند.

• آنتاگونیست‌های NMDA: از داروی ممانتین (Memantine) برای درمان بیماری آلزایمر متوسط تا شدید استفاده می‌شود. این دارو به حفظ سلامت سلول‌های خاص مغز کمک می‌کند. افراد مبتلا به آلزایمر که ممانتین مصرف می‌کنند در فعالیت‌های معمول زندگی روزمره مانند غذا خوردن، پیاده‌روی، توالت، حمام کردن و لباس پوشیدن عملکرد بهتری دارند.

آدوکانوماب هم یک داروی جدید است که به کاهش رسوب آمیلوئید در مغز کمک می‌‌‌کند. البته این دارو فقط در مراحل اولیه برای درمان کاربرد دارد.

برای مدیریت علائم رفتاری در زوال عقل ناشی از آلزایمر هم داروهای زیر ممکن است در برخی افراد مفید باشند:

• داروهای ضد اضطراب برای کنترل بی‌قراری
• داروهای ضد افسردگی برای درمان اضطراب، بیقراری، پرخاشگری و افسردگی
• داروهای ضد تشنج برای کنترل پرخاشگری
• داروهای ضد روان پریشی (نورولپتیک) برای درمان پارانویا، توهم و بی‌قراری

البته این داروها می‌توانند عوارض جانبی ناخوشایند یا خطرناکی مثل سرگیجه هم داشته باشند و حتی باعث زمین خوردن او شوند. برای همین هم معمولاً فقط برای دوره‌های کوتاه‌مدت و زمانی که مشکلات رفتاری بیمار شدید است، تجویز می‌شوند.